کسالت و رسانه‌های دیجیتال: آیا گوشی‌های هوشمند واقعاً درمان بی‌حوصلگی هستند؟

امروزه رسانه‌های دیجیتال، به‌ویژه گوشی‌های هوشمند، به ما این امکان را می‌دهند که به سرعت و به شکلی راحت با احساس کسالت مقابله کنیم. اگرچه برخی معتقدند با وجود دسترسی همیشگی به اینترنت، «عصر کسالت» به پایان رسیده است، اما تحقیقات نشان می‌دهد که این حس همچنان یک تجربه رایج در زندگی مدرن است. برای مثال، بررسی‌ها نشان می‌دهند که حدود ۲۰ درصد از نوجوانان سطوح بالایی از کسالت را تجربه می‌کنند و این روند، به‌ویژه در میان دختران، رو به افزایش است. از نظر علمی، کسالت تجربه‌ای ناخوشایند توصیف می‌شود که در آن فرد احساس می‌کند زمان به کندی می‌گذرد، انگیزه کافی برای فعالیت ندارد و شرایط موجود را بی‌معنا می‌بیند.

یک فراتحلیل جامع بر روی ۵۹ مطالعه علمی نشان می‌دهد که رابطه مثبت و معناداری میان احساس کسالت و استفاده از رسانه‌های دیجیتال وجود دارد. نکته قابل توجه اینجاست که این پیوند در مورد «استفاده مشکل‌ساز» (مانند اعتیاد به اینترنت یا گوشی) بسیار قوی‌تر از استفاده معمولی و روزمره است. در حالی که همبستگی بین کسالت و استفاده عادی در سطح «کم تا متوسط» ارزیابی شده است، این ارتباط در مورد استفاده مشکل‌ساز «متوسط تا زیاد» گزارش شده است. این یافته‌ها نشان می‌دهند افرادی که به صورت مزمن دچار کسالت می‌شوند، بیشتر در معرض خطر رفتارهای اعتیادگونه در فضای مجازی قرار دارند.

این رابطه در بسیاری از موارد به یک «چرخه معیوب» تبدیل می‌شود. بر اساس مدل‌های نظری مانند I-PACE، افراد یاد می‌گیرند که برای فرار از احساسات منفی همچون کسالت به رسانه‌های دیجیتال پناه ببرند، زیرا این ابزارها پاداش‌های فوری و سرگرم‌کننده‌ای فراهم می‌کنند. با این حال، تکرار این رفتار می‌تواند منجر به وابستگی شدید شود. مطالعاتی که داده‌ها را در لحظه ثبت کرده‌اند، نشان می‌دهند که حتی در برخی موارد، سطح کسالت افراد پس از استفاده از گوشی افزایش می‌یابد؛ این یعنی رسانه‌های دیجیتال نه تنها همیشه راه حل نیستند، بلکه ممکن است خود به عاملی برای تشدید احساس بی‌حوصلگی در طولانی‌مدت تبدیل شوند.یافته‌های پژوهشی تأکید می‌کنند که این پدیده به گروه سنی یا جنسیتی خاصی محدود نمی‌شود و در فرهنگ‌های مختلف مشاهده شده است. اگرچه استفاده عمومی از اینترنت نسبت به فعالیت‌های اختصاصی‌تر مانند بازی‌های آنلاین یا شبکه‌های اجتماعی، پیوند قوی‌تری با کسالت نشان داده است، اما به طور کلی تمامی اشکال فناوری دیجیتال می‌توانند به عنوان ابزاری برای فرار از موقعیت‌های بی‌معنا به کار گرفته شوند. در نهایت، اگرچه دنیای دیجیتال گریزی سریع از کسالت را فراهم می‌کند، اما استفاده افراطی از آن می‌تواند مانع از فعالیت‌های معنادار و خلاقانه‌ای شود که درمان واقعی و ریشه‌ای بی‌حوصلگی هستند.

منبع: مقاله منتشر شده در ScienceDirect — مطلب اصلی را اینجا بخوانید