سپر دو لبه: چگونه تلاش بیشتر برای حفظ حریم خصوصی، شما را در اینترنت انگشت‌نما می‌کند؟

همه ما از تبلیغ‌شکن‌ها (Ad Blockers) استفاده می‌کنیم تا از شر تبلیغات مزاحم وب خلاص شویم و دست ردیاب‌های اینترنتی را از زندگی دیجیتال خود کوتاه کنیم. اما یک تحقیق علمی جدید و تکان‌دهنده که در سی‌وچهارمین کنفرانس امنیتی یوزنیکس (USENIX Security 2025) ارائه شده، نشان می‌دهد که تنظیمات سفارشی و وسواس‌گونه این ابزارها ممکن است نتیجه‌ای کاملاً معکوس داشته باشد!

این پژوهش که توسط دانشمندانی از دانشگاه‌های EPFL و CISPA انجام شده، حقیقتی عجیب را فاش می‌کند: شخصی‌سازی بیش از حد تبلیغ‌شکن‌ها، یک اثر انگشت دیجیتال منحصر‌به‌فرد از شما می‌سازد که ردیاب‌ها به کمک آن می‌توانند شما را در سراسر وب تعقیب کنند.

در این پست وبلاگی، به زبان ساده بررسی می‌کنیم که این اتفاق چطور رخ می‌دهد و چطور می‌توانید از خود محافظت کنید.

اثر انگشت مرورگر (Browser Fingerprinting) چیست؟

پیش از این، شرکت‌های تبلیغاتی و ردیاب‌ها برای تعقیب شما از کوکی‌ها (Cookies) استفاده می‌کردند. با مسدود شدن کوکی‌ها توسط مرورگرهای مدرن و ابزارهای حریم خصوصی، آن‌ها به سراغ روش هوشمندانه‌تری به نام اثر انگشت مرورگر رفتند.

تصور کنید وارد یک اتاق تاریک می‌شوید که ۱۰۰۰ نفر در آن حضور دارند. اگر ردیاب بپرسد «چه کسی شلوار جین پوشیده؟»، شاید ۵۰۰ نفر دست خود را بالا ببرند (شما هنوز پنهان هستید). اما اگر بپرسد:

• «چه کسی شلوار جین پوشیده؟»
• «قدش بالای ۱۸۰ سانتی‌متر است؟»
• «عینک گرد دارد؟»
• «و ساعت مچی بند چرمی قرمز بسته؟»

احتمالاً فقط شما دست خود را بالا خواهید برد! در دنیای اینترنت، ترکیب ویژگی‌های مرورگر شما (مثل اندازه صفحه، فونت‌های نصب‌شده، نسخه سیستم‌عامل و...) همان عینک و ساعت قرمز است که شما را تک‌وتنها و قابل‌شناسایی می‌کند.

تبلیغ‌شکن‌ها چگونه راز شما را برملا می‌کنند؟

تبلیغ‌شکن‌های معروفی مثل uBlock Origin یا AdGuard بر اساس لیست‌های فیلتر (Filter Lists) کار می‌کنند. این لیست‌ها شامل هزاران قانون هستند که مشخص می‌کنند چه آدرس‌ها یا کدهایی در صفحات وب باید مسدود یا پنهان شوند.

کاربرانی که دغدغه حریم خصوصی دارند، معمولاً به تنظیمات پیش‌فرض بسنده نمی‌کنند. آن‌ها لیست‌های مختلفی را فعال می‌کنند؛ مثلاً:

• مسدود کردن دکمه‌های شبکه‌های اجتماعی (مثل لایک فیس‌بوک)
• مسدود کردن بنرهای رضایت کوکی (که در اروپا بسیار رایج است)
• لیست‌های مخصوص زبان‌های خاص (مثلاً لیست فیلترهای فارسی یا عربی)
• لیست‌های مبارزه با پاپ‌آپ‌ها و مزاحمت‌های وب

این ترکیب‌های خاص از لیست‌های فیلتر، مثل یک امضای شخصی عمل می‌کنند. ردیاب‌ها با قرار دادن عناصر پنهان کوچک در صفحات وب، تست می‌کنند که آیا تبلیغ‌شکن شما فلان عنصر را مسدود می‌کند یا خیر.

اگر ترکیب مسدودسازی شما منحصر‌به‌فرد باشد، ردیاب متوجه می‌شود این دقیقاً شما هستید که دوباره به سایت سر زده‌اید!

یافته‌های شگفت‌انگیز این پژوهش

نویسندگان این مقاله علمی با بررسی رفتار کاربران واقعی دو ابزار محبوب AdGuard و uBlock Origin به نتایج خیره‌کننده‌ای دست یافتند:

1. دقت بالای ردیابی: محققان توانستند تا ۸۴٪ از لیست‌های فیلتر فعال‌شده توسط کاربران را به درستی شناسایی کنند.
2. ردیابی بدون نیاز به کدهای مخفی (Scriptless Attacks): ردیاب‌ها برای این کار حتی نیازی به اجرای کدهای پیچیده جاوااسکریپت ندارند. آن‌ها از ویژگی‌های ساده و بومی صفحات وب مانند انیمیشن‌های CSS یا تکنیک بارگذاری تنبل تصاویر (Lazy Loading) استفاده می‌کنند. این یعنی حتی اگر جاوااسکریپت مرورگر خود را هم غیرفعال کنید، باز هم ردیابی می‌شوید!
3. تنها در میان جمعیت: شخصی‌سازی تنظیمات باعث می‌شود که جمعیتِ شبیه به شما به شدت کوچک شود. محققان نشان دادند که با تست کردن تنها ۴۵ قانون مسدودسازی (از میان صدها هزار قانون موجود)، می‌توانند شما را در یک گروه کوچک ۴۸ نفره (تنها ۰.۲٪ از کل جمعیت کاربران) قرار دهند. در این گروه کوچک، ردیابی شما برای سیستم‌های تبلیغاتی مثل آب خوردن است!

پارادوکس بزرگ حریم خصوصی

نمودارهای این پژوهش نشان می‌دهند کاربران پیشرفته‌ای که بیشترین تغییرات را در تنظیمات پیش‌فرض ایجاد می‌کنند تا امنیت خود را بالا ببرند، دقیقاً همان‌هایی هستند که به بیشترین میزان ممکن انگشت‌نما و ردیابی‌پذیر می‌شوند!

راه‌حل چیست؟ چگونه هم تبلیغات را مسدود کنیم و هم ردیابی نشویم؟

نویسندگان مقاله پیشنهادهای مهمی را برای کاربران، توسعه‌دهندگان تبلیغ‌شکن‌ها و سازندگان مرورگرها ارائه داده‌اند:

• توصیه طلایی برای کاربران: بیش از حد تنظیمات خود را دستکاری نکنید! تلاش نکنید هر ابزار و هر لیستی را که می‌بینید فعال کنید. وفادار ماندن به تنظیمات پیش‌فرضِ ابزارهای معروفی مثل uBlock Origin به این معنی است که شما در میان میلیون‌ها کاربر دیگر که تنظیمات مشابهی دارند گم می‌شوید (مانند یک شهروند عادی در شلوغی مترو).
• توصیه به توسعه‌دهندگان تبلیغ‌شکن‌ها: آن‌ها باید روش‌های پنهان‌سازی کدهای سایت‌ها را تغییر دهند (مثلاً به جای استفاده از دستور display: none در کدهای وب، از تکنیک‌های پیچیده‌تر بهره ببرند) تا ردیاب‌ها نتوانند به راحتی از مسدود شدن عناصر مطلع شوند.

کلام آخر

حریم خصوصی در دنیای دیجیتال یک بازی ظریف است. این تحقیق به ما یادآوری می‌کند که «ابزار بیشتر همیشه به معنای امنیت بیشتر نیست». گاهی اوقات، تلاش برای ساختن یک زره سفارشی و فوق‌العاده محکم، زره شما را چنان خاص و درخشان می‌کند که در میان سپاهیان، اولین هدف برای تک‌تیراندازها خواهید بود!

پس عاقلانه مسدود کنید، همرنگ جماعت (در تنظیمات پیش‌فرض) بمانید و با امنیت وبگردی کنید.

منبع علمی: مقاله ارائه شده در ۳۴امین سمپوزیوم امنیتی USENIX (آگوست ۲۰۲۵).